مقالات
زخم دهان در ارتودنسی؛ علت، روش‌های درمان و راه‌های پیشگیری
- میزان پیشرفت خواندن شما
زخم دهان در ارتودنسی یکی از مشکلاتی است که برخی بیماران، به‌خصوص در روزهای ابتدایی نصب براکت‌ها، تجربه می‌کنند. تماس براکت‌ها و سیم‌های ارتودنسی با سطح داخلی لب، گونه یا زبان ممکن است باعث تحریک بافت نرم دهان و ایجاد زخم شود. این مشکل معمولاً با احساس سوزش، درد هنگام غذا خوردن یا ناراحتی موقع صحبت کردن همراه است.
زخم‌های سطحی ناشی از تماس تجهیزات ارتودنسی معمولاً با کاهش اصطکاک و مراقبت مناسب بهبود پیدا می‌کنند. بااین‌حال، زخم‌های عمیق، ماندگار یا همراه با علائم عفونت به بررسی دندانپزشک نیاز دارند. استفاده از موم ارتودنسی، رعایت بهداشت دهان و پرهیز از خوراکی‌های تحریک‌کننده می‌تواند به کاهش ناراحتی کمک کند.
در این مقاله از کلینیک دندانپزشکی سپهر سلامت، علت ایجاد زخم دهان در ارتودنسی، روش‌های کاهش درد، اقدامات درمانی و راهکارهای پیشگیری از آسیب به بافت‌های دهان را بررسی می‌کنیم.
چرا ارتودنسی باعث زخم شدن دهان می‌شود؟
زخم دهان در ارتودنسی معمولاً بر اثر تماس مکرر تجهیزات ارتودنسی با بافت‌های نرم داخل دهان ایجاد می‌شود. براکت‌ها، سیم‌ها و سایر اجزای دستگاه ممکن است هنگام صحبت کردن، غذا خوردن یا حرکت لب و گونه باعث اصطکاک شوند. این تماس مداوم گاهی به تحریک مخاط دهان و ایجاد زخم‌های سطحی منجر می‌شود. شدت ناراحتی نیز به محل قرارگیری تجهیزات، حساسیت بافت دهان و مدت تماس بستگی دارد.
مهم‌ترین علت زخم شدن دهان در ارتودنسی، اصطکاک براکت‌ها و سیم‌ها با سطح داخلی لب، گونه یا زبان است. این مشکل به‌خصوص در روزهای ابتدایی درمان شایع‌تر است؛ زیرا بافت‌های دهان هنوز به حضور تجهیزات جدید عادت نکرده‌اند.
۱. تماس براکت‌های ارتودنسی با لب و گونه
براکت‌ها قطعات کوچکی هستند که روی سطح دندان نصب می‌شوند و ممکن است هنگام حرکت لب‌ها و گونه‌ها با مخاط دهان تماس پیدا کنند. این تماس در بعضی بیماران باعث قرمزی، حساسیت و ایجاد زخم‌های کوچک می‌شود.
زخم شدن داخل لب در ارتودنسی معمولاً در روزهای ابتدایی نصب براکت‌ها بیشتر احساس می‌شود. با گذشت زمان، ممکن است بافت‌های دهان با تجهیزات سازگارتر شوند و میزان تحریک کاهش پیدا کند. استفاده از موم ارتودنسی روی براکت آزاردهنده نیز می‌تواند اصطکاک را کمتر کند.
۲. بیرون‌زدگی یا جابه‌جایی سیم ارتودنسی
گاهی انتهای سیم ارتودنسی از محل مناسب خود بیرون می‌آید و به سطح داخلی گونه یا لب فشار وارد می‌کند. این وضعیت ممکن است پس از جابه‌جایی دندان‌ها یا تغییر موقعیت سیم اتفاق بیفتد.
تماس نوک سیم با مخاط دهان می‌تواند باعث ایجاد زخم‌های دردناک شود. در چنین شرایطی، استفاده موقت از موم ارتودنسی برای پوشاندن قسمت آزاردهنده مفید است. بااین‌حال، اگر سیم همچنان باعث آسیب می‌شود، باید برای اصلاح موقعیت آن با متخصص ارتودنسی تماس گرفت.
۳. شکستگی براکت یا آسیب‌دیدگی تجهیزات ارتودنسی
شکستن براکت، باز شدن اتصالات یا جابه‌جایی بعضی قطعات ارتودنسی ممکن است باعث ایجاد لبه‌های تیز در داخل دهان شود. این لبه‌ها هنگام صحبت کردن یا جویدن غذا با بافت‌های نرم تماس پیدا می‌کنند و احتمال زخم شدن را افزایش می‌دهند.
اگر زخم به دلیل آسیب‌دیدگی تجهیزات ایجاد شده باشد، تنها کاهش درد کافی نیست. لازم است قطعه آسیب‌دیده توسط متخصص بررسی و در صورت نیاز اصلاح یا تعویض شود. بیماران نباید براکت یا سیم را خودسرانه جدا کنند.
۴. تحریک زبان توسط تجهیزات ارتودنسی
زبان نیز ممکن است در تماس با تجهیزات ارتودنسی دچار تحریک شود. این مشکل بیشتر در دستگاه‌هایی دیده می‌شود که اجزای آن‌ها در سمت داخلی دندان‌ها قرار دارند؛ مانند بعضی انواع ارتودنسی لینگوال.
حرکت مداوم زبان هنگام صحبت کردن و بلع می‌تواند اصطکاک را افزایش دهد. در نتیجه، بیمار ممکن است احساس سوزش یا زخم‌های سطحی روی زبان داشته باشد. اگر درد ادامه پیدا کند یا زخم عمیق باشد، بررسی موقعیت تجهیزات ضروری است.
۵. تحریک زخم‌ها هنگام غذا خوردن
غذاهای سفت و ترد ممکن است باعث فشار بیشتر تجهیزات ارتودنسی به بافت‌های دهان شوند. همچنین خوراکی‌های اسیدی، تند یا بسیار شور می‌توانند سوزش زخم‌های موجود را افزایش دهند.
البته این خوراکی‌ها همیشه علت اولیه ایجاد زخم نیستند؛ اما ممکن است ناراحتی بیمار را تشدید کنند. انتخاب غذاهای نرم و پرهیز موقت از مواد غذایی تحریک‌کننده می‌تواند تحمل این دوره را آسان‌تر کند.
تفاوت زخم ناشی از ارتودنسی با آفت دهان چیست؟
همه زخم‌هایی که هنگام ارتودنسی ایجاد می‌شوند، لزوماً ناشی از براکت یا سیم نیستند. آفت دهان نیز ممکن است در دوره درمان ظاهر شود و علائمی شبیه زخم‌های ناشی از اصطکاک ایجاد کند.
زخم‌های مکانیکی معمولاً در محل تماس مستقیم تجهیزات با مخاط ایجاد می‌شوند. در مقابل، آفت دهان می‌تواند در قسمت‌هایی ظاهر شود که تماس مشخصی با براکت یا سیم ندارند. بااین‌حال، ظاهر و محل زخم همیشه برای تشخیص قطعی کافی نیست.
اگر زخم بیش از دو هفته باقی بماند، مرتب تکرار شود، بزرگ‌تر شود یا علت مشخصی نداشته باشد، باید توسط دندانپزشک بررسی شود.
لبخندی زیبا و دهانی سالم ، تنها یک کلیک فاصله دارد !
همین حالا فرم مشاوره را پرکنید.
برای درمان زخم دهان در ارتودنسی چه کنیم؟
درمان زخم دهان در ارتودنسی به علت ایجاد زخم و میزان آسیب بافت‌های نرم بستگی دارد. اگر زخم بر اثر تماس براکت یا سیم با مخاط دهان ایجاد شده باشد، کاهش اصطکاک مهم‌ترین اقدام اولیه است. در بسیاری از موارد، زخم‌های سطحی با مراقبت مناسب و برطرف شدن عامل تحریک‌کننده به‌تدریج بهبود پیدا می‌کنند. بااین‌حال، زخم‌های عمیق یا ماندگار ممکن است به بررسی تخصصی نیاز داشته باشند.
برای کاهش درد و کمک به بهبود زخم دهان در ارتودنسی، استفاده از موم ارتودنسی، شست‌وشوی ملایم دهان و پرهیز از خوراکی‌های تحریک‌کننده توصیه می‌شود. اگر سیم یا براکت آسیب‌دیده عامل زخم باشد، باید مشکل توسط متخصص ارتودنسی برطرف شود.
۱. استفاده از موم ارتودنسی برای کاهش اصطکاک
موم ارتودنسی یکی از کاربردی‌ترین وسایل برای کاهش تحریک بافت‌های دهان توسط براکت‌ها و سیم‌هاست. این موم روی قسمت آزاردهنده تجهیزات قرار می‌گیرد و مانعی نرم میان سطح فلزی و مخاط دهان ایجاد می‌کند.
برای استفاده صحیح از موم ارتودنسی، ابتدا دست‌های خود را بشویید. سپس محل براکت یا سیم را تا حد امکان خشک کنید. مقدار کوچکی از موم را بین انگشتان نرم کرده و روی قسمت آزاردهنده قرار دهید.
موم ارتودنسی علت اصلی زخم را درمان نمی‌کند؛ بلکه با کاهش اصطکاک، شرایط مناسب‌تری برای بهبود بافت فراهم می‌سازد. اگر سیم بیرون‌زده همچنان باعث آسیب می‌شود، باید برای اصلاح آن مراجعه کنید.
۲. شست‌وشوی دهان با آب‌نمک ولرم
شست‌وشوی ملایم دهان با آب‌نمک ولرم می‌تواند به تمیز نگه داشتن محیط دهان و کاهش ناراحتی زخم‌های سطحی کمک کند. این روش ساده معمولاً به‌عنوان یکی از اقدامات مراقبتی موقت پیشنهاد می‌شود.
برای تهیه محلول، نصف قاشق چای‌خوری نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کنید. محلول را به‌آرامی در دهان بچرخانید و سپس بیرون بریزید. از بلعیدن محلول خودداری کنید.
آب‌نمک جایگزین درمان تخصصی نیست و نمی‌تواند مشکلات ناشی از سیم یا براکت آسیب‌دیده را برطرف کند. همچنین استفاده از محلول بسیار غلیظ ممکن است باعث تحریک بیشتر مخاط شود.
۳. مصرف غذاهای نرم و غیرتحریک‌کننده
زمانی که داخل لب، گونه یا زبان زخم شده است، جویدن غذاهای سفت ممکن است درد را افزایش دهد. همچنین خوراکی‌های تند، اسیدی و بسیار داغ می‌توانند باعث سوزش ناحیه آسیب‌دیده شوند.
در این دوره بهتر است غذاهایی مانند سوپ ولرم، پوره سیب‌زمینی، ماست و تخم‌مرغ مصرف کنید. غذاهای نرم فشار کمتری به بافت‌های حساس وارد می‌کنند و تحمل ناراحتی را آسان‌تر می‌سازند.
تا زمان بهبود زخم، مصرف خوراکی‌های ترد و سفت مانند چیپس، آجیل و نان خشک را محدود کنید.
۴. رعایت بهداشت دهان با مسواک نرم
وجود زخم در دهان نباید باعث کنار گذاشتن بهداشت دندان‌ها شود. تجمع پلاک میکروبی در اطراف تجهیزات ارتودنسی می‌تواند التهاب لثه را افزایش دهد و شرایط دهان را نامناسب‌تر کند.
برای تمیز کردن دندان‌ها از مسواک نرم استفاده کنید و حرکات آن را آرام انجام دهید. هنگام مسواک زدن مراقب باشید فشار مستقیم و شدید به ناحیه زخم وارد نشود.
همچنین فضای بین دندان‌ها و اطراف براکت‌ها را با ابزارهای مناسب ارتودنسی تمیز کنید. اگر مسواک زدن به دلیل درد دشوار شده است، برای انتخاب روش مناسب از متخصص راهنمایی بگیرید.
۵. استفاده از داروهای موضعی با مشورت دندانپزشک
در بعضی موارد، زخم‌های دهانی باعث درد قابل‌توجه هنگام غذا خوردن یا صحبت کردن می‌شوند. دندانپزشک ممکن است بر اساس نوع زخم، استفاده کوتاه‌مدت از فرآورده‌های محافظ مخاط یا داروهای مناسب برای کاهش ناراحتی را توصیه کند.
تمام ژل‌ها و دهان‌شویه‌های موجود برای زخم‌های ناشی از ارتودنسی مناسب نیستند. به‌ویژه استفاده خودسرانه از داروهای بی‌حس‌کننده موضعی، محصولات حاوی کورتون یا دهان‌شویه‌های دارویی توصیه نمی‌شود.
انتخاب دارو باید متناسب با سن بیمار، نوع زخم و شرایط پزشکی او انجام شود.
۶. اصلاح سیم یا براکت آسیب‌دیده توسط متخصص
اگر زخم بر اثر بیرون‌زدگی سیم یا شکستگی براکت ایجاد شده باشد، مراقبت‌های خانگی به‌تنهایی ممکن است کافی نباشند. تا زمانی که قطعه آسیب‌دیده با مخاط تماس دارد، احتمال تحریک مجدد زخم وجود خواهد داشت.
در چنین شرایطی، با کلینیک ارتودنسی تماس بگیرید و وضعیت تجهیزات را توضیح دهید. متخصص ممکن است انتهای سیم را کوتاه کند، موقعیت آن را تغییر دهد یا قطعه آسیب‌دیده را اصلاح کند.
هرگز سیم ارتودنسی را بدون راهنمایی متخصص نبرید یا براکت را با فشار از دندان جدا نکنید. این اقدامات ممکن است باعث آسیب بیشتر به دهان یا تجهیزات شوند.
چه زمانی برای زخم دهان در ارتودنسی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟
زخم‌های سطحی دهان معمولاً طی یک تا دو هفته بهبود پیدا می‌کنند؛ به‌شرط آنکه عامل تحریک‌کننده برطرف شده باشد. بااین‌حال، اگر زخم پس از دو هفته همچنان باقی مانده، بزرگ‌تر شده یا درد آن افزایش یافته است، بهتر است معاینه شود.
همچنین وجود تورم قابل‌توجه، تب، ترشح چرکی یا دشواری در غذا خوردن و نوشیدن به بررسی زودهنگام نیاز دارد. اگر تورم شدید با مشکل تنفس یا بلع همراه باشد، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
چگونه از زخم شدن دهان در ارتودنسی جلوگیری کنیم؟
پیشگیری از زخم دهان در ارتودنسی تا حد زیادی به مراقبت صحیح از تجهیزات و کاهش تماس مداوم آن‌ها با بافت‌های نرم بستگی دارد. اگرچه در روزهای ابتدایی نصب براکت‌ها ممکن است مقداری تحریک مخاط ایجاد شود، رعایت چند نکته ساده می‌تواند احتمال زخم شدن لب، گونه و زبان را کاهش دهد. توجه به وضعیت سیم‌ها، انتخاب غذاهای مناسب و پیگیری معاینات دوره‌ای در این زمینه اهمیت زیادی دارد.
برای جلوگیری از زخم شدن دهان در ارتودنسی، باید اصطکاک تجهیزات با مخاط را کاهش دهید و از آسیب‌دیدگی براکت‌ها و سیم‌ها پیشگیری کنید. در صورت ایجاد لبه تیز یا تماس آزاردهنده تجهیزات، بهتر است مشکل پیش از ایجاد زخم عمیق‌تر بررسی شود.
استفاده از موم ارتودنسی در روزهای ابتدایی درمان
در روزهای نخست پس از نصب براکت‌ها، ممکن است سطح داخلی لب و گونه به تماس با تجهیزات حساس باشد. استفاده از موم ارتودنسی روی براکت‌هایی که باعث تحریک می‌شوند، می‌تواند اصطکاک را کاهش دهد.
لازم نیست تمام براکت‌ها را با موم بپوشانید. بهتر است فقط روی قسمت‌هایی که با مخاط تماس آزاردهنده دارند، مقدار مناسبی موم قرار دهید. همچنین اگر موم جدا شد یا کارایی خود را از دست داد، می‌توانید آن را تعویض کنید.
پرهیز از خوراکی‌های سفت و چسبنده
خوردن غذاهای سفت یا چسبنده ممکن است باعث جابه‌جایی سیم‌ها، شل شدن براکت‌ها یا آسیب‌دیدگی تجهیزات ارتودنسی شود. این مشکلات می‌توانند لبه‌های آزاردهنده ایجاد کنند و احتمال زخم شدن دهان را افزایش دهند.
بهتر است خوراکی‌هایی مانند آجیل سفت، آب‌نبات چسبنده و ته‌دیگ بسیار خشک را محدود کنید. همچنین می‌توانید میوه‌های سفت را به قطعات کوچک تقسیم کنید تا فشار کمتری هنگام گاز زدن به تجهیزات وارد شود.
بررسی وضعیت سیم‌ها پس از جلسات تنظیم ارتودنسی
پس از هر جلسه تنظیم ارتودنسی، ممکن است به دلیل تغییر موقعیت سیم یا تجهیزات، نقاط جدیدی از دهان دچار تحریک شوند. در صورت احساس تماس تیز یا غیرمعمول، موضوع را به متخصص اطلاع دهید.
اگر انتهای سیم ارتودنسی به گونه یا لب برخورد می‌کند، استفاده موقت از موم می‌تواند ناراحتی را کاهش دهد. بااین‌حال، در صورت ادامه تحریک، بهتر است برای اصلاح وضعیت سیم با کلینیک هماهنگ کنید.
رعایت بهداشت دهان و تمیز کردن تجهیزات ارتودنسی
تمیز نگه داشتن دندان‌ها و تجهیزات ارتودنسی برای حفظ سلامت لثه و مخاط دهان اهمیت دارد. تجمع پلاک میکروبی اطراف براکت‌ها می‌تواند باعث التهاب لثه شود و رعایت مراقبت‌های دهانی را دشوارتر کند.
استفاده از مسواک نرم، نخ دندان مناسب ارتودنسی و مسواک بین‌دندانی به تمیز کردن نواحی اطراف براکت‌ها کمک می‌کند. هنگام مسواک زدن باید حرکات آرام و کنترل‌شده داشته باشید تا بافت‌های حساس دهان تحریک نشوند.
خودداری از دست‌کاری براکت‌ها و سیم‌های ارتودنسی
بعضی بیماران هنگام احساس ناراحتی، تلاش می‌کنند با انگشت یا وسایل مختلف موقعیت سیم و براکت را تغییر دهند. این اقدام ممکن است باعث آسیب به تجهیزات و افزایش تماس آن‌ها با مخاط دهان شود.
اگر براکت شل شده یا سیم از موقعیت خود خارج شده است، بهتر است بدون دست‌کاری تجهیزات با متخصص تماس بگیرید. اصلاح اصولی این مشکلات می‌تواند از ایجاد زخم‌های مکرر جلوگیری کند.
مراجعه منظم به متخصص ارتودنسی
جلسات منظم ارتودنسی تنها برای جابه‌جایی دندان‌ها نیستند. در این معاینات، وضعیت سیم‌ها، براکت‌ها و بافت‌های نرم دهان نیز بررسی می‌شود.
اگر زخم‌های دهانی مرتب در یک محل ایجاد می‌شوند، حتماً این موضوع را به متخصص اطلاع دهید. گاهی اصلاح موقعیت یک سیم یا قطعه ارتودنسی می‌تواند عامل تحریک مداوم را برطرف کند.
نکته مهم: رعایت مراقبت‌های پیشگیرانه احتمال زخم دهان را کاهش می‌دهد، اما به‌طور کامل از ایجاد آن جلوگیری نمی‌کند. زخم‌های مکرر، ماندگار یا بدون علت مشخص باید معاینه شوند و نباید همگی به تجهیزات ارتودنسی نسبت داده شوند.
جمع‌بندی؛ چگونه زخم دهان در ارتودنسی را درمان کنیم؟
زخم دهان در ارتودنسی معمولاً به دلیل تماس مکرر براکت‌ها و سیم‌ها با بافت‌های نرم لب، گونه یا زبان ایجاد می‌شود. این مشکل به‌ویژه در روزهای ابتدایی درمان شایع‌تر است و در بسیاری از موارد، با کاهش اصطکاک و مراقبت مناسب بهبود پیدا می‌کند. استفاده از موم ارتودنسی، شست‌وشوی ملایم دهان و مصرف غذاهای نرم می‌تواند به کاهش ناراحتی کمک کند.
مهم‌ترین نکته در درمان زخم دهان ناشی از ارتودنسی، شناسایی و برطرف کردن عامل تحریک‌کننده است. اگر زخم ماندگار، عمیق یا همراه با علائم غیرعادی باشد، مراجعه به دندانپزشک ضرورت دارد.
در کلینیک دندانپزشکی سپهر سلامت، وضعیت تجهیزات ارتودنسی و بافت‌های دهان قابل‌بررسی است. اگر براکت یا سیم ارتودنسی باعث زخم شدن مکرر دهان شما شده است، می‌توانید برای بررسی مشکل و دریافت راهنمایی تخصصی با کلینیک تماس بگیرید.
سوالات متداول درباره زخم دهان در ارتودنسی
زخم دهان در ارتودنسی چند روز طول می‌کشد؟
زخم‌های سطحی ناشی از تماس براکت یا سیم ارتودنسی معمولاً طی یک تا دو هفته بهبود پیدا می‌کنند؛ به‌شرط آنکه عامل تحریک‌کننده برطرف شود. مدت بهبود به عمق زخم، محل آسیب و شرایط بافت دهان بستگی دارد. اگر زخم پس از دو هفته بهبود پیدا نکرد یا بزرگ‌تر شد، بهتر است برای بررسی علت به دندانپزشک مراجعه کنید.
آیا برای درمان زخم دهان در ارتودنسی باید براکت‌ها برداشته شوند؟
در بیشتر موارد، نیازی به برداشتن براکت‌ها نیست. زخم‌های ناشی از اصطکاک معمولاً با استفاده از موم ارتودنسی، اصلاح سیم آزاردهنده و مراقبت مناسب بهبود پیدا می‌کنند. اگر زخم شدید یا مکرر باشد، متخصص ممکن است تجهیزات را تنظیم کند. تصمیم درباره تغییر یا برداشتن هر قطعه باید بر اساس معاینه انجام شود.
آیا ارتودنسی نامرئی هم باعث زخم دهان می‌شود؟
بله، الاینرهای شفاف نیز ممکن است در بعضی بیماران باعث تحریک لثه، زبان یا سطح داخلی لب شوند. این مشکل معمولاً به تماس لبه‌های الاینر با بافت نرم یا مناسب نبودن محل قرارگیری آن مربوط است. اگر لبه الاینر باعث ایجاد زخم می‌شود، باید توسط متخصص بررسی شود و بیمار نباید بدون راهنمایی، شکل آن را تغییر دهد.
آیا زخم دهان در ارتودنسی باعث عفونت می‌شود؟
بیشتر زخم‌های سطحی ناشی از ارتودنسی بدون ایجاد عفونت بهبود پیدا می‌کنند. بااین‌حال، آسیب مخاط دهان در بعضی شرایط ممکن است با عفونت ثانویه همراه شود. افزایش درد، تورم، ترشح چرکی یا تب از علائمی هستند که به بررسی تخصصی نیاز دارند. رعایت بهداشت دهان و برطرف کردن عامل تحریک‌کننده اهمیت زیادی دارد.
منبع:
مقالات مشابه
